Kablo Kesit ve Gerilim Düşümü Hesabı
Kablo kesiti iki şarta göre seçilir: kablo, yük akımını aşırı ısınmadan taşımalı (akım taşıma kapasitesi) ve hat sonundaki gerilim düşümü izin verilen sınırı aşmamalıdır. Gerilim düşümüne göre gereken kesit; hat uzunluğu, yük gücü veya akımı, şebeke gerilimi ve iletkenin iletkenliğiyle hesaplanır ve bir üst standart kesite yuvarlanır.
Hesaplayıcı
Hesaplanan en küçük kesit:
Sonuç yalnızca gerilim düşümüne göredir. Kablonun akım taşıma kapasitesi, döşeme şekli, ortam sıcaklığı ve koruma elemanı ayrıca kontrol edilmelidir (TS HD 60364).
Kablo kesiti nasıl seçilir?
Bir hattın kesiti, aşağıdaki şartların hepsini sağlayan en küçük standart kesittir:
- Akım taşıma kapasitesi: Kablo, yükün çektiği akımı yalıtım sıcaklık sınırını aşmadan taşımalıdır. Kapasite; iletken malzemesine, yalıtım türüne (PVC, XLPE), döşeme şekline, ortam sıcaklığına ve yan yana geçen devre sayısına bağlıdır.
- Gerilim düşümü: Hat sonundaki gerilim düşümü izin verilen yüzdeyi aşmamalıdır. Uzun hatlarda belirleyici şart çoğunlukla budur.
- Koruma koordinasyonu: Hattı koruyan sigortanın veya şalterin anma akımı, kablonun o döşeme şartlarındaki akım taşıma kapasitesinden büyük olmamalıdır.
Uygulamada aydınlatma linyelerinde 1,5 mm², priz linyelerinde 2,5 mm² en küçük kesit olarak kullanılır. Kısa bir hatta akım taşıma kapasitesi, uzun bir hatta gerilim düşümü daha büyük kesit ister; iki hesabın büyük çıkanı seçilir.
Gerilim düşümü formülleri: monofaze ve trifaze
Güç (W) ile hesap:
- Monofaze: %e = (200 · L · P) / (k · S · U²)
- Trifaze: %e = (100 · L · P) / (k · S · U²)
Akım (A) ile hesap:
- Monofaze: %e = (200 · L · I · cosφ) / (k · S · U)
- Trifaze: %e = (100 · √3 · L · I · cosφ) / (k · S · U)
Gereken kesit için formül S'ye göre çözülür; örneğin monofazede S = (200 · L · P) / (k · %e · U²).
| Sembol | Anlamı | Birim |
|---|---|---|
| %e | Gerilim düşümü | % |
| L | Hat uzunluğu (tek yön) | m |
| P | Yük gücü | W |
| I | Yük akımı | A |
| U | Gerilim: monofazede 230 V, trifazede 400 V | V |
| k | İletkenlik: bakır 56, alüminyum 35 | m/(Ω·mm²) |
| S | İletken kesiti | mm² |
Monofaze formüldeki 200 katsayısı, akımın gidiş ve dönüş iletkeninden geçmesini hesaba katar.
Örnek hesap: monofaze priz hattı ve trifaze motor hattı
Monofaze örnek: 230 V, 3.000 W yük, 30 m bakır hat, izin verilen düşüm %1,5.
S = (200 · 30 · 3.000) / (56 · 1,5 · 230²) = 18.000.000 / 4.443.600 ≈ 4,05 mm² → standart kesit 6 mm².
Aynı hat bir güç (kuvvet) hattı olsaydı ve %3 düşüm kabul edilseydi sonuç ≈ 2,03 mm² → 2,5 mm² olurdu. Sınır yüzdesi kesiti doğrudan değiştirir.
Trifaze örnek: 400 V, 15 kW motor, 80 m bakır hat, izin verilen düşüm %3.
S = (100 · 80 · 15.000) / (56 · 3 · 400²) = 120.000.000 / 26.880.000 ≈ 4,46 mm² → 6 mm².
Ardından akım kontrol edilir: cosφ = 0,85 için I = 15.000 / (√3 · 400 · 0,85) ≈ 25,5 A. Bu akım, aşağıdaki tabloda 6 mm² için verilen değerin altında kaldığından 6 mm² iki şartı da sağlar.
Gerilim düşümü sınırları
Türkiye'de Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği, sayaçtan sonraki iç tesiste gerilim düşümü için şu sınırları öngörür:
| Devre türü | En fazla gerilim düşümü |
|---|---|
| Aydınlatma ve priz devreleri | %1,5 |
| Motor (kuvvet) devreleri | %3 |
Hesaplayıcı bu iki değeri varsayılan olarak kullanır. Kendi trafosundan beslenen tesislerde ve proje şartnamesinde farklı bir değer verilmişse projedeki değeri esas alın.
İletkenlik değeri olarak bakır için k = 56, alüminyum için k = 35 m/(Ω·mm²) kullanılır. İletken ısındıkça direnci artar; yüksek akımlı ve uzun hatlarda sonucu bir üst kesitle kontrol etmek güvenli tarafta kalmayı sağlar. Hesaplayıcı hattın reaktansını ihmal eder; büyük kesitli ve çok uzun hatlarda reaktans da hesaba katılmalıdır.
Akım taşıma kapasitesi tablosu (bakır, PVC yalıtımlı kablolar)
Aşağıdaki değerler IEC 60364-5-52'den alınmıştır. Şartlar: bakır iletken, PVC yalıtım (iletken sıcaklığı en fazla 70 °C), ortam sıcaklığı 30 °C, tek devre. NYY ve NYM (antigron) gibi PVC yalıtımlı kablolar için geçerlidir.
- Yöntem C: Kablo duvar veya tavan üzerine doğrudan tutturulmuş.
- Yöntem B1: Tek damarlı iletkenler (ör. NYA) duvar üzerindeki boru içinde.
- 2 yüklü iletken: monofaze devre; 3 yüklü iletken: trifaze devre (4x16 gibi nötrlü kablolar dahil).
| Kesit (mm²) | C, 2 iletken (A) | C, 3 iletken (A) | B1, 2 iletken (A) | B1, 3 iletken (A) |
|---|---|---|---|---|
| 1,5 | 19,5 | 17,5 | 17,5 | 15,5 |
| 2,5 | 27 | 24 | 24 | 21 |
| 4 | 36 | 32 | 32 | 28 |
| 6 | 46 | 41 | 41 | 36 |
| 10 | 63 | 57 | 57 | 50 |
| 16 | 85 | 76 | 76 | 68 |
| 25 | 112 | 96 | 101 | 89 |
| 35 | 138 | 119 | 125 | 110 |
| 50 | 168 | 144 | 151 | 134 |
| 70 | 213 | 184 | 192 | 171 |
| 95 | 258 | 223 | 232 | 207 |
| 120 | 299 | 259 | 269 | 239 |
Toprak altı döşeme, yüksek ortam sıcaklığı veya yan yana geçen birden fazla devre için standarttaki düzeltme katsayıları uygulanır ve kapasite düşer. XLPE yalıtımlı kablolar (ör. N2XH) daha yüksek iletken sıcaklığına dayandığı için ayrı tablo kullanılır.
Listenizin tamamı için tek yerden fiyat alın
Her ürünün fiyatını ayrı ayrı üretici sitelerinde aramanız gerekmez. Malzeme listenizi yazın ya da Excel, PDF, Word, fotoğraf veya mühendislik dosyası (DWG, DXF, IFC) olarak yükleyin. Malzeme Tedarik her kalemi 40 üreticinin güncel fiyat listesiyle eşleştirir, iskontolu net fiyat teklifini e-postanıza gönderir. Ücretsizdir, bağlayıcı değildir.
- Metraj ve keşif listesi
- Excel / PDF teklif formu
- DWG · DXF · IFC proje dosyası
- El yazısı liste fotoğrafı
Sık sorulan sorular
Kablo kesiti hesaplanırken hangi uzunluk alınır?
Formüllerdeki L, dağıtım noktasından yüke kadar olan tek yön hat uzunluğudur (metre). Monofaze formüldeki 200 katsayısı gidiş-dönüş iletkenini zaten hesaba katar.
Bakır ve alüminyum kablo için iletkenlik değeri nedir?
Hesaplarda bakır için k = 56, alüminyum için k = 35 m/(Ω·mm²) kullanılır. Alüminyumun direnci daha yüksek olduğundan aynı gerilim düşümü için daha büyük kesit gerekir.
Gerilim düşümü sınırı yüzde kaç olmalı?
Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği'ne göre sayaçtan sonraki iç tesiste aydınlatma ve priz devrelerinde %1,5, motor (kuvvet) devrelerinde %3 sınırı uygulanır. Projede farklı bir değer verilmişse proje esas alınır.
Akım taşıma kapasitesi yeterliyse gerilim düşümüne bakmak gerekir mi?
Evet. Kısa hatlarda belirleyici olan çoğunlukla akım taşıma kapasitesidir; uzun hatlarda gerilim düşümü daha büyük kesit ister. İki şartı da sağlayan kesit seçilir.
NYY kablonun akım taşıma kapasitesi nedir?
NYY, PVC yalıtımlı (iletken sıcaklığı en fazla 70 °C) bir enerji kablosudur ve kapasitesi döşeme şekline göre değişir. IEC 60364-5-52 yöntem C'de (duvar üzerine tutturulmuş, 30 °C ortam, tek devre) bakır 4x16 mm² NYY için trifaze yükte değer 76 A'dir; toprak altı ve gruplu döşemede düzeltme katsayısı uygulanır.
Tesisat, elektrik ve altyapı malzemeleri için toplu fiyat teklifini nasıl alırım?
Malzeme listenizi malzemetedarik.com.tr'deki kutuya yazın ya da Excel, PDF, Word, fotoğraf veya DWG, DXF, IFC mühendislik dosyası olarak yükleyin. Kalemler üreticilerin güncel fiyat listeleriyle eşleştirilir; listede olmayan ürünler tedarikçilere sorulur. İskontolu net fiyat teklifi e-postanıza ve hesabınıza gelir. Teklif ücretsizdir ve bağlayıcı değildir.
Listenizi gönderin, iskontolu teklifiniz gelsin
Excel, PDF, Word, fotoğraf ya da DWG, DXF, IFC proje dosyası; dosyanızı olduğu gibi yükleyin. Kalemleri üretici fiyat listeleriyle eşleştirip net fiyatlı teklif hazırlarız. Ücretsizdir, bağlayıcı değildir.
